12

แนวทางการตรวจงานก่อสร้างด้วยตนเอง : ตอนที่ 4 เสาเข็มและฐานราก (ก.ย. 52)

สามฉบับก่อนนี้ ได้กล่าวถึงบทนำ ภาำพรวมของการตรวจงานก่อสร้างในช่วงต่างๆ แล้วก็เริ่มลงรายละเอียดในการตรวจสอบ สภาพพื้นที่ก่อสร้างไปจนถึงการปักผัง ในฉบับนี้จะกล่าวถึงเรื่องเสาเข็มและฐานราก แต่ก่อนจะไปถึงการตรวจสอบ อยากจะแนะนำให้ผู้อ่านรู้จักชนิดของฐานรากแบบพื้นฐานกันก่อนครับ

ถึงแม้เทคนิคของงานโครงสร้างในปัจจุบันจะก้าวหน้าไปถึง การทำบ้านไร้เสา (ใช้กำแพงรับน้ำหนักแทน) หรือ พื้นไร้คานกันแล้ว  แต่อาคารทุกหลังก็ยังคงต้องมีฐานราก เพราะฐานรากมีหน้าที่กระจายน้ำหนักของอาคารลงสู่พื้นดิน ฐานรากอาคารมีด้วยกัน 2 ชนิดใหญ่ๆ คือ ฐานรากแผ่ (ไม่ใช้เข็ม) กับ ฐานรากแบบใช้เข็ม

  1. ฐานรากแผ่  คือ ฐานรากที่กระจายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินโดยตรง ชั้นดินใต้ฐานจึงต้องมีความมั่นคงแข็งแรงเพียงพอ
  2. ฐานรากเข็ม คือ ฐานรากที่กระจายน้ำหนักผ่านเสาเข็ม โดยเสาเข็มจะกระจายแรงสู่ดินได้ 2 ทาง คือ แรงเสียดทานที่ผิว และ ที่ปลายเข็ม

ผมมักจะถูกตั้งคำถามบ่อยมาก ว่า ฐานรากเข็มแข็งแรงกว่าฐานรากแผ่หรือเปล่า?  บ้านฉัน / โรงงานผม จะต้องตอกเข็มไหม?  ตอกเข็มกับไม่ตอกเข็ม อย่างไหนประหยัดกว่ากัน? ซึ่งผมเชื่อว่าคำถามเหล่านี้คงตรงกับใจของหลายๆท่าน ตามผมมาครับ..

หากจะนึกถึงสิ่งก่อสร้างใหญ่ ๆ โบราณ ๆ เรามักจะนึกถึงสิ่งมหัศจรรย์ของโลกอย่างปิรามิด ครับ ปิรามิดใหญ่ ๆ หนัก ๆ ฐานรากไม่ใช้เข็มครับ แต่ทว่าแน่นอน ชั้นดินหรือหินที่รองรับปิรามิดย่อมต้องแข็งแรงมาก ไม่เพียงแต่ปิรามิดนะครับ โบราณสถานอื่น ๆ มีอายุรุ่นราวคราวหลายพันปีทั้งหลาย ต่างก็ไม่ได้ตอกเข็ม เพราะคนสมัยก่อนท่านมีที่ดินเหลือเฟือ จึงใช้วิธีเลือกชัยภูมิเอา   ดินตรงไหนไม่ดีก็ไม่สร้างครับ

ครั้นเวลาล่วงผ่านไป ผู้คนเพิ่มมากขึ้น บางครั้งต้องก่อสร้างบนผืนดินที่ไม่ค่อยดีนัก ปราชญ์โบราณก็สั่งสอนกันว่า ถ้าดินไม่ดีให้ขุดลงไปเรื่อยๆก็จะเจอชั้นดินแข็งในที่สุด ถ้าไม่เจอดินแน่นก็อย่าสร้างตรงนั้น สอนกันเช่นนี้เรื่อยมาจนต่อมา มีความคิดว่า ถ้าขุดลึกอย่างนี้ก็ต้องเอาเสาปักขึ้นมาอยู่ดี จึงได้ความคิดที่ว่าน่าจะตอกเสาเข็มก่อนสร้างอาคารบนชั้นดินอ่อนในยุคโรมัน เนื่องจากชาวโรมันชอบสร้างถนนและสะพานเชื่อมโยงอาณาจักร เพื่ออำนวยความสะดวกแก่กองทัพ

กลับมาสู่ปัจจุบัน สมัยที่ผมยังเด็ก การก่อสร้างในละแวกชลบุรีมักจะทำเป็นฐานแผ่ครับ แต่เหตุที่ทุกวันนี้นิยมใช้เข็มตอกกันก็เพราะที่ดินมักจะถูกถมให้สูง (ดินถมใหม่ก็ไม่แน่น)  หรือไม่ก็คิดว่าเอาชัวร์ไว้ก่อน   แต่หากว่าไม่ทำการเจาะสำรวจดินหรือไม่ชำนาญพื้นที่แล้วละก็ เสาเข็มมักจะโผล่โด่เด่ออกมาให้ต้องตัดทิ้งอย่างน่าเสียดาย (เงิน)  แถมหากตอกไปผิดเพี้ยนจากตำแหน่งตามแบบ  ยังอาจทำให้อาคารเกิดการวิบัติได้อีก  สรุปว่าการเลือกใช้ฐานรากมีเข็มหรือไม่มี ขึ้นอยู่กับสภาพดินของแต่ละพื้นที่ ผมแนะนำว่า ควรปรึกษาวิศวกรโยธาที่ดูแลงานออกแบบให้กับท่านนะครับ

ก่อนจากกันขอเล่าเรื่องของเสาเข็มอีกสักนิด เสาเข็ม (สร้างบ้าน) นิยมใช้กันอยู่ 2 ชนิดหลักๆครับ คือ เสาเข็มตอก และเสาเข็มเจาะ (หล่อคอนกรีตในที่)

1) เสาเข็มตอก มักหล่อเป็นคอนกรีตอัดแรงมาจากโรงงานมีรูปตัดต่างๆ ได้แก่ รูปสี่เหลี่ยมตัน, รูปตัวไอ, รูปกลมกลวง, เข็มหกเหลี่ยมกลวง ฯลฯ ในพื้นที่จังหวัดชลบุรีบ้านเรา ชั้นดินเปลี่ยนแปลงบ่อย เดี๋ยวอ่อน เดี๋ยวแ็ข็ง  ผมแนะนำให้เลือกใช้เข็มหน้าตัดสี่เหลี่ยมตัน

2) เสาเข็มเจาะ  จะมีราคาสูงกว่าเสาเข็มตอกพอตัว  แถมรับแรงได้น้อยกว่าในขนาดพื้นที่หน้าตัดเท่า ๆ กัน  แต่การสั่นสะ เทือน น้อยกว่าเสาเข็มตอกอยู่มาก เนื่องจากเจาะแล้วนำดินขึ้นมาเหลือรูโบ๋ๆ แล้วใส่เหล็กเสริมและเทคอนกรีตกรอกลงไป นิยมใช้ในกรณีที่ต้องการลดผลกระทบกับอาคารข้างเคียง ส่วนความยาวของเสาเข็มในแถบชลบุรีแปรเปลี่ยนค่อนข้างมาก ท่านลองปรึกษาวิศวกรโยธาที่ออกแบบโครงการของท่านดูครับ

ฉบับหน้ามาว่ากันต่อเรื่องการตรวจสอบ งานฐานรากแผ่ ด้วยตนเองครับ